ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਕੋਸ਼  ( ਆਈ ਐਮ ਐਫ )  ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਖਤਰਨਾਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ ।  ਆਈ ਐਮ ਐਫ  ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਮੰਦੀ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਹੀ ਕਮਜੋਰ ਸੁਧਾਰ ਵਖਾਇਆ ਹੈ ।  ਆਈ ਐਮ ਐਫ  ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਹੈ ।  ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ 2008 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਬਰਦਸਤ ਆਰਥਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ।  ਲੇਕਿਨ 2010 ਆਉਂਦੇ – ਆਉਂਦੇ ਸੰਸਾਰ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਪਟਰੀ ਉੱਤੇ ਪਰਤਣ ਲੱਗੀ ਸੀ ।  ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਸਾਲ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਖਾਸਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਘਾਟਾ ਵਧਣ  ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਦੀ ਦੀ ਆਹਟ ਤੇਜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ।  ਆਈ ਐਮ ਐਫ  ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਮੰਦੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ,  ਜਿਸਦਾ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਕ ਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਭੈੜਾ ਅਸਰ ਪਏਗਾ ।

ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ  ਦੇ ਪੰਜ ਫੀਸਦੀ ਵਲੋਂ ਘੱਟਕੇ ਚਾਰ ਫੀਸਦੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ।  ਆਈ ਐਮ ਐਫ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀ ਰਹੇਗੀ ।  ਆਈ ਐਮ ਐਫ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਹੀ ਏਸੇ ਦੇਸ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦੋ ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ।  ਲੇਕਿਨ ਆਈ ਐਮ ਐਫ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ 2012 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਇੱਕ ਸਿਰਫ ਐਸਾ ਦੇਸ਼ ਰਹੇਗਾ ਜਿਸਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭੁਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ ਦੀ ਤਰਾਸਦੀ ਝੱਲਣ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ ਹੈ ।  ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ  ਦੇ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ  ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ 1 . 5 ਫੀਸਦੀ ਵਲੋਂ ਘਟਾਕੇ 1 . 1 ਫੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ,  ਉਥੇ ਹੀ ਸਾਲ 2012 ਲਈ ਘੋਸ਼ਿਤ ਪੂਰਵਾ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ 2 . 3 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ  ਘਟਾਕੇ 1 . 6 ਫੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।  ਆਈ ਐਮ ਐਫ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਵਿਭਾਗ  ਦੇ ਨਿਦੇਸ਼ਕ ਓਲਿਵਰ ਬਲੈਕਾਰਡ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਥਕ ਬਹਾਲੀ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਕਮਜੋਰ ਹੋਈ ਹੈ ।

ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਕਦਮ  ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ।  ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ।  ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਆਈ ਐਮ ਐਫ ਨੇ ਗਰੀਸ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਾਰ  ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅੱਠ ਅਰਬ ਯੂਰੋ ਦੀ ਰਾਹਤ ਕਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ।  ਗਰੀਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਈ ਐਮ ਐਫ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪਾਪੂਲਿਸਟ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਅਤੇ ਟੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੋਤਰੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰਖ਼ਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਇਸਦਾ ਇਜਹਾਰ ਤਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਅੰਨਾ ਹਜਾਰੇ ਨੇ ਦਿਗਪਾਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਏਧਰ ਰਾਮਦੇਵ ਵੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਗਏ । ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦਲ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅੰਨਾ ਸੰਸਥਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਸੇਵਕ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ  ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਪਿੱਛੇ ਵਿੱਖਣ ਲੱਗੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਵਰਗ ਨੂੰ ਲਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਰ – ਸਵੇਰ ਸੱਤਾ ਤਬਦੀਲੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਗੱਠਜੋੜ ਯੂਪੀਏ  ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਵੇਗਾ ਉਹ ਉਸਦੇ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਮਜਬੂਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ।

ਅਮਰੀਕੀ ਵਿੱਤੀ ‘ਦੈਨਿਕ ਦ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ’ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ 14 ਨੂੰ ਛਪੇ ਲੇਖ ‘ਏ ਰਡਰਲੈਸ਼ ਇੰਡੀਆ’ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ  ਸੁਧਾਰ ਕਾਰਜਕਰਮਾਂ  ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਹਨ ।  ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਆਰੋਪਾਂ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ ।  ਉਹ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਰਾਜ ਰੂਪੀ ਜਹਾਜ ਨੂੰ ਆਰਥਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ।  ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਆਰਥਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਧੀ  ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।  ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ 2009 ਵਿੱਚ ਸੱਤਾਰੂੜ ਹੋਣ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ  ਨੇ ਠੋਸ ਆਰਥਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਲੇਖਨੀ ਕਦਮ   ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ।  ਇਸਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿਆਦਾ ਖ਼ਰਚ  ਦੇ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ ।  ਬਾਜ਼ਾਰ  ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਬਾਲਣ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ ਮਗਰ ਇਹ ਨਾਕਾਫੀ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਕੰਟ੍ਰੋਲ- ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੀ ।

ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਾਬੂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਸਰਕਾਰ ਪਟਰੋਲੀਅਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਮਗਰ ਕੈਰੋਸੀਨ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ,  ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨੂੰ ਪਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਇਸ ਧੰਦੇ ਨੂੰ  ਆਪਰਾਧਿਕ ਗਰੋਹ ਚਲਾਂਦੇ ਹਨ ।  ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਇੰਜ ਹੀ ਇੱਕ ਗਰੋਹ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਮਾਨਦਾਰ ਅਫਸਰ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ਵਤ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ।

ਜਰਨਲ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ,  ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਜੜ ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਇਦੇ – ਕਾਨੂੰਨ ਹਨ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ ।  ਇਹ ਵੀ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮਨਰੇਗਾ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਧਿਆ ਹੈ ।  ਅਫਸਰ ਉਸਦੇ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।  ਖਾਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਬਿਲ  ਦੇ ਪਾਰਿਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਰੱਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ 22 ਅਰਬ 40 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੜਪ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ।   ਪੱਤਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਜਾਰੇ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ  ਦੇ ਮੱਦੇਨਜਰ ਪ੍ਰਨਾਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕਿਸੇ ਬਿਹਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ-ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਨੇਹਰੂ – ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ  ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ ।

ਇਸ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਪ੍ਰਵਕਤਾ  ਦੇ ਕਈ ਬਿਆਨ ਆਏ ਜੋ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਸਨ ,  ਜਿਵੇਂ ਮਿਸਰ ,  ਯਮਨ ,  ਸੀਰਿਆ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜਨ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ।  ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਜਾਰੇ  ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਘੁਟਣੇ ਟੇਕਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਘੁਮਾਫਿਰਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।  ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹਜਾਰੇ  ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਜਨ ਅਧਾਰ ਸੀਮਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਤੱਦ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਤੋਂ  ਆਪਣਾ ਪੱਲਾ ਝਾੜਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਤੋੜ – ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ  ਦੇਣ ਦੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ ।

ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰ – ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਾਏ – ਮਸ਼ਵਿਰਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ।  ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਕੁੱਝ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਲਉ।  ਅਗਸਤ 17 ਨੂੰ ਛਪੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।  ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਡਿੱਗਦੇ – ਡਿੱਗਦੇ 2011 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੀਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਢਾਈ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੇ ਆ ਗਿਆ ।  ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ  ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ ।  ਹਾਲਾਂਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਉਦਯੋਗ – ਪੇਸ਼ਾ ਉਸਨਾਲ ਨਿੱਬੜਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ ।  ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ ।  ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੀਤੀਗਤ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲਕਵਾ ਮਾਰ ਗਿਆ ਹੈ ।  ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਜੋਰ – ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1990  ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ  ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਉਹ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ।  ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਪਰੋਗਰਾਮ ਖਟਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ।  ਬਾਬਾ ਆਦਮ  ਦੇ ਜਮਾਨੇ  ਦੇ ਮਿਹਨਤ ਕਨੂੰਨ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ ,  ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ।  ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਰੋਧ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ।  ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ।  ਭਾਰਤ  ਦੇ ਨੀਤੀ – ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ।  ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ  ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਬਚਤ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਭੈੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ ।  ਇਸ ਲਈ ਆਰਥਕ ਬੜੋਤਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼  ਦੇ ਜਰੀਏ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ।  ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਰਿਝਾਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜਤਨ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।  ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤਾਂ ਬੜੋਤਰੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ।  ਜੇਕਰ ਬੜੋਤਰੀ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਵਧੇ ,  ਆਰਥਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਵੇ  ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜਗਾਰ  ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਧੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਅੱਜ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ।

ਇਸ ਪੱਤਰ ਨੇ 20 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅੰਨਾ ਹਜਾਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਦੁਰ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਉਹ ਸਿਰਫ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਸਤਹੀ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੇਚੈਨ ਹਨ ।  ਉਸਨੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਮੁੱਲੋਲੀ ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਜਾਰੇ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੈ ।  ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ,  ਅਨਿਲ ਚੌਧਰੀ  ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਚੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ।  ਇਸਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇੰਡਿਆ ਅਗੇਂਸਟ ਕੁਰਪਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ।  ਇਸ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ  ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਨਾ ਟੀਮ  ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ  ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ ।  ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ   ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ,  ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਨੂੰ ਫੋਰਡ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਧਨਰਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ।  ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੀ ਮੰਨੇ ਤਾਂ \”ਸੁਰ, ਨਰ, ਮੁਨਿ, ਸਬਕੀ ਯਹੀ ਰੀਤਿ, ਸ੍ਵਾਰ੍ਥ ਲਾਗੀ ਕਰਹਿ ਸਬ ਪ੍ਰੀਤਿ।\”

ਪਿਛਲੇ 23 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਬਹੁ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਗਮ ਮਾਰਗਨ ਸਟੇਨਲੇ  ਦੇ ਇੱਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ  ਦੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਆਰਥਕ ਬੜੋਤਰੀ ਦੀ ਦਰ 7 . 2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਆਰਥਕ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਸੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਹਾਲਤ ਵਿਗੜੇਗੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਵਧੇਗਾ ।  ਇਸਦੀ ਪਰਕਾਸ਼ਨਾ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਏ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।  ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਨੀਤੀਗਤ ਸੁਧਾਰ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ।  ਛੋਟੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਣ ।  ਕੋਲਾ ਖਨਨ  ਦੇ ਖੇਤਰ  ਦੇ ਨਿਜੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ  ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਵੇ ।  ਬਾਲਣ ,  ਖਾਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਰਵਰਕਾਂ  ਉੱਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਪਰੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਸਰਕਾਰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਤੋਂ  ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਤੱਖ  ਕਰ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣ  ।  ਨਾਲ ਹੀ ਭੂਮੀ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ  ਦੇ ਕਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਕ ਇਕਾਈਆਂ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾ ਹੋਵੇ  ।  ਅਗਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ  ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁੱਝ ਠੋਸ ਕਦਮ  ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਤਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਗੇਗਾ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ,  ਰੋਜਗਾਰ  ਦੇ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਬੜੋਤਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਗੌਣ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ।

ਸੈਮੁਅਲ ਬੇਕੇਟ  ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਭਾਰਤ ਸਮੇਂ

ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਜਿਸ਼  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਛਟਪਟਾਹਟ ਹੈ .  ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵਜਨਿਕ ਮੰਚ ਤੋਂ  ਮੁਹਤਬਰ ਬਣਾਉਣ   ,  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਾਮਾਜਕ – ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਬੀਜ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ .  ਇਹ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ .  ਪਿਛਲੀਆਂ  ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਜਾਂ ਸਾਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ  ਰਹੇ ਹਨ .  ਅੱਜ ਉਹ ਯਥਾਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ  ਦੇ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ  .  ਵਿਕਲਪ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ,  ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਭਿਜਾਤੀ  ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ,  ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੀ ਬਦਬੂ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦੀ  .

ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਚਰਜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਆਰੀਆ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤੜਫ਼ ਰਹੇਗੀ ,  ਉਹ ਜਦੋਂ – ਕਦੋਂ ਦਿਖਦੇ ਰਹਿਣਗੇ .  ਕਦੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ,  ਕਦੇ ਲੋਕਨਾਇਕ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ,  ਕਦੇ ਲੱਗਭੱਗ ਨਿਰਾਕਾਰ ਮਰਿਆਦਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਕੇ ,  ਤਾਂ ਕਦੇ ਗਾਂਧੀ ਨੰਬਰ ਦੋ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ .  ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ  ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਖ – ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ,  ਪੱਧਰ ਵੀ ,  ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ   ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ਡੂੰਘੀ ਚਾਹ ਲੁਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ,  ਉਹ ਲੱਗਭੱਗ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਹੈ .  ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਭਾਰਤ ,  ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਹੈ – ਜਿਸਨੂੰ ਕੁੰਠਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣਾ  ਹੈ .  ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਪੁਰਖ ਆਵੇਗਾ ,  ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਭ  ਦੇ ਅੰਦਰ ਛਿਪੇ ਆਦਰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋਵੇਗਾ ,  ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਹੋਵੇਗਾ .

ਅਤੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਹਰੇ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡੂੰਘੀ ਚਾਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ – ਮੈਂ ਅੰਨਾ ਹਾਂ .  ਯਾਨੀ ਅੰਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ,  ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ .

ਯਕਸ਼  ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ  ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ  :  ਮਹਾਜਨੋ ਯੇਨ ਗਤ: ਸ ਪੰਥਾ .  ਮਹਾਂਭਾਰਤ  ਦੇ ਬੰਗਲਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਵਸੁ ਨੇ ਮਹਾਜਨ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬਹੁਜਨ ਜਾਂ ਸਰਵਜਨ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ .  ਇੱਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ  ਵਿੱਚ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸਰਵਜਨ ਜਾਂ ਬਹੁਜਨ  ਦੇ ਮੁੱਦੇ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ  ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ .  ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ,  ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਸੁਸੰਗਤ ਵਰਤੋਂ  ਸਭ  ਦੇ ਲਈ ਹੈ ,  ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਮਾਜਕ ਕਲਿਆਣ ਵੀ ਸਭ  ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੈ .  ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਸਭ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ .

ਅਤੇ ਇਸ ਸਭ  ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਹੈ ,  ਜੋ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਏ ਹੈ ,  ਜੋ ਸਵਰਗਾਦਪਿ ਗਰੀਯਸੀ ਹੈ .

ਕੀ ਅਜਿਹਾ ਹੈ  ?  ਕੀ ਸਾਡੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਦਾ  ਛੱਤੀਸਗੜ ਜਾਂ ਝਾਰਖੰਡ ,  ਸੰਨ 2002 ਦਾ ਗੁਜਰਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ  ?  ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ ਬਰਤਨ ਮਾਂਜਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ  ?  ਕੀ ਸਾਡੇ ਸੁਪਨੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ  ?  ਕੀ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਰਲ ਮਿਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ  ?  ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ  ?   ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮਰਿਆਦਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ,  ਇਹ ਕਥਨ ਵੀ ਹੈ ,  ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਜਾ ਹੋਏ  ,  ਸਾਨੂੰ ਕੀ .  ਕੀ ਇਹ ਕਥਨ ਸਰਵਜਨ ਦਾ ਹੈ ,  ਕੀ ਇਹ ਬਹੁਜਨ ਦਾ ਕਥਨ ਨਹੀਂ ਹੈ  ?

ਕੀ ਭਾਰਤ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੈ ,  ਅਨੇਕ ਨਹੀਂ  ?  ਅੰਨਾ  ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ  ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਮਿਟ ਰਿਹਾ ਹੈ  ?  ਜਾਂ ਉਹ ਦੋਨੋਂ  ਉਭਰਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ  ?  (ਚਲਦਾ )
-ਉੱਜਲ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ

ਹੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਟੁਰ ਗਿਉਂ ਰੰਝੇਟੇ
ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪੈ ਗਏ ਹਾਸੇ
ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੱਢੀ ਟੌਹਰ ਸ਼ਰੀਕਾਂ
ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਢੈ ਪਏ ਮੁੰਡਾਸੇ
ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਬਾਹੀਂ, ਓ ਯਾਰ
ਟਿਕ ਰਹੁ ਥਾਈਂ ਓ ਯਾਰ
ਰੋਜ਼ੀ ਦੇਵੇਗਾ ਸਾਂਈਂ

ਕਾਗ ਉਡਾਵਨ ਮਾਵਾਂ ਭੈਣਾਂ
ਤਰਲੇ ਪਾਵਨ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਖ਼ੈਰ ਮਨਾਵਨ ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ
ਚਰਖ਼ੇ ਓਹਲੇ ਰੋਵਨ ਮੁਟਿਆਰਾਂ
ਹਾੜਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸੁੰਜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਓ ਯਾਰ
ਟਿਕ ਰਹੁ ਥਾਈਂ ਓ ਯਾਰ

ਵਤਨੇ ਦੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਛਾਈਂ
ਛੱਡ ਗ਼ੈਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ-ਚੋਮਹਿਲੇ
ਅਪਨੇ ਵਿਹੜੇ ਦੀ ਰੀਸ ਨਾ ਕਾਈ
ਅਪਨੀ ਝੋਕ ਦੀਆਂ ਸੱਤੇ ਖ਼ੈਰਾਂ
ਬੀਬਾ ਤੁਸਾਂ ਨੇ ਕਦਰ ਨਾ ਪਾਈ
ਮੋੜ ਮੁਹਾਰਾਂ
ਤੇ ਆ ਘਰ-ਬਾਰਾਂ
ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਭੁੱਲ ਨਾ ਜਾਈਂ, ਓ ਯਾਰ
ਟਿਕ ਰਹੁ ਥਾਈਂ ਓ ਯਾਰ
]]> http://satdeepgillrachna.wordpress.com/2011/08/18/%e0%a8%87%e0%a8%95-%e0%a8%97%e0%a9%80%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a9%87%e0%a8%b6-%e0%a8%9b%e0%a9%b1%e0%a8%a1-%e0%a8%95%e0%a9%87-%e0%a8%9c%e0%a8%be%e0%a8%a3-%e0%a8%b5%e0%a8%be%e0%a8%b2%e0%a8%bf%e0%a8%86/feed/ 0 Satdeep ਸਤਦੀਪ ستدیپ