ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਠੰਡਾ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਚਕ ਅੰਸ਼-ਹੇਨਰੀ ਤਰੋਏਤ

ਤੁਰਗਨੇਵ ਬਨਾਮ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ

‘ਬਰਦਰਸ ਕਾਰਮਾਜੋਵ’ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਟਾਲਸਟਾਏ ਅਤੇ ਤੁਰਗਨੇਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ । ਸੱਚ ਵੀ ਹੈ । ਉਹ ਟਾਲਸਟਾਏ ਅਤੇ ਤੁਰਗਨੇਵ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਟੁੰਬਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਦਾਸ ਬਚਪਨ , ਨਿਰਦੋਸ਼  ਕੈਦ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ , ਰੋਗ ,ਜੂਆ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ , ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ  ਗੁਜਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਗਾਰ ਤੇ ਸਨ – ਥੱਕੇ ਹੋਏ , ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ . . . ਲੇਕਿਨ ਜਿਵੇਂ – ਕਿਵੇਂ ਬਚੇ ਹੋਏ । ਹੁਣ ਉਹ ਕਮਜੋਰ ਅਤੇ ਬੁੜੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਂਤ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ । ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਕਰਕੇ  ਜੂਝ ਰਹੇ ਸਨ । ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਣ ਲੱਗਦਾ ਸੀ , ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ  ਚਿੰਤਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਸੀ । ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ – ‘ ਮੇਰੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਗੜਬੜਾ ਗਿਆ ਹੈ , ਮੈਂ ਹੁਣ ਵੀ ਕੋਈ ਜਾਗੀਰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ । ਕੀ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਪਾਗਲ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹਾਂ ? ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬਾਰੇ   ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਡਰ ਨਾਲ  ਕੰਬ ਉੱਠਦਾ ਹਾਂ . . . ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਾਫ਼ੀ ਰੁਪਿਆ ਹੈ , ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਹੀਂ ਹੈ ।’

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗਈ ਕੁਦਰਤੀ   ਮਿਹਨਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਜੇ ਚੁਕਾਣ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਹੋ ਗਈ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੁਪਈਆਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ ਲਈ , ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਣ ਲੱਗੀ । ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ‘ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਡਾਇਰੀ’ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਬਰਦਰਸ ਕਾਰਮਾਜੋਵ ਦਾ ਦੂਜਾ ਖੰਡ ਲਿਖਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ । ਇਸਨੂੰ ਉਹ ਨਵੇਂ ਰੂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਲਯੋਸ਼ਾ ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਉਹ ਅਲਯੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਿਮਿਤਰੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਇਵਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਖਡ਼ਾ ਕਰਨਾ  ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਇਸ ਨਵੇਂ – ਰੂਸੀ ਨੇ ਸੰਤ ਜੋਸਿਮਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ ਸੀ । ਕਾਉਂਟ ਮਲੇਸ਼ਿਆ ਦ ਵੋਗ ਨਾਲ  ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਰਮਾਗਰਮ ਬਹਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ  ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਆਵੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ , ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਜੀਨਿਅਸ ਵੀ ਹੈ । ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸੀ ਸਾਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੈ , ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਰੂਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ।

ਪੂਰਾ ਪੜੋ

Advertisements

About Satdeep ਸਤਦੀਪ ستدیپ

To the world you may be just one person, but to one person you may be the world. Brandi Snyder
This entry was posted in ਵਾਰਤਕ وارتک and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s