ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫਸਾਦ : ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ

( ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਵਾਹਵਾ ਲਮਕ ਜਾਣ ਦੇ ਇਮਕਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਫਰਾ ਤਫਰੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ.ਪਿੱਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬੇਲਗਾਮ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਲੁੰਪਨ ਅਮਲੀ-ਠਮਲੀ ਚਾਕੂਬਾਜ਼ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਬੇਪਨਾਹ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ . ਆਰਥਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਨਜਰੀਂ ਪੈਣ ਲੱਗੇ ਹਨ. ਬੇਕਾਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਲਾ ਮੌਜੂਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ.)
ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਫਸਾਦ ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ ।  ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲੰਦਨ  ਦੇ ਇਲਾਵਾ ,  ਬਰਮਿਘਮ ,  ਕੈਂਟ ,  ਲਿਵਰਪੂਲ ,  ਨਾਟਿੰਘਮ ,  ਬਰਿਸਟਲ ਅਤੇ ਲੀਡਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ ।  ਲੰਦਨ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮਵਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਉਸਦੇ ਲਈ ਹਾਲ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਰਾਬ ਰਾਤ ਰਹੀ । ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਲੁੱਟ ,  ਅੱਗਜਨੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾ ਵਰਗੀ  ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸਥਿਤੀ   ਦੇ ਚਲਦੇ ਮੇਟਰੋਪੋਲਿਟਨ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ  ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ । ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ  ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਫੌਜ਼ ਚਾਹੇ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਰ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਯਾਰਡ ਦੇ ਪੁਲਸੀਆਂ  ਦਾ ਗਲੀਆਂ ਬਜਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਹੜ੍ਹ ਜਿਹਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਉਸਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੋਂ  ਹੋ ਰਹੇ ਦੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿੱਬੜਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ  ਤੈਨਾਤ 3500 ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ  ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਤਕਰੀਬਨ 2500 ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲੈਣੀ ਪਈ ਹੈ ।  ਸੋਮਵਾਰ ਦੀ ਰਾਤ 200 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਰਫਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ।  ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ 450 ਤੋਂ ਵਧ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ।  ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।  ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ 24 ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਵਲੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 400 ਫੀਸਦੀ ਜਿਆਦਾ ਆਪਾਤ ਫੋਨ ਕਾਲ ਮਿਲੇ ਹਨ ।  ਉੱਧਰ ,  ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਯਾਰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੰਗੇ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਇੱਕ 26 ਸਾਲ ਦਾ ਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ  ਦੰਗਿਆਂ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਮੌਤ ਹੈ ।

ਪੁਲਿਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੰਗਾ ਭੜਕਿਆ ਸੀ ।  ਪਿੱਛਲੀ ਰਾਤ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ।  ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ।  ਪੁਲਿਸ ਜਵਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਟਰੋਲ ਬੰਬਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ।  ਉਧਰ  ਬ੍ਰਿਟਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ,  ਕਾਰਜਵਾਹਕ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਟਿਮ ਗਾਡਵਿਨ ਨੇ ਇਸ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ  ਨਿੱਬੜਨ ਲਈ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ।

ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਰਾਤ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕੀਤੀ ,  ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ,  ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਕੂੜੇਦਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ।  ਪੁਲਿਸਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਦਨ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ 6000 ਵਲੋਂ ਵਧਾਕੇ 16000 ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

ਦੱਖਣ ਲੰਦਨ  ਦੇ ਕਰੋਇਡਾਨ ਵਿੱਚ 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਵਸ ਫਰਨੀਚਰ ਸ਼ਾਪ ਫੂਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ।  ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗ  ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ।  ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਧੂੰਆਂ  ਇੰਨਾ ਜਿਆਦਾ ਸੀ ਕਿ ਆਸਪਾਸ  ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਸਾਹ  ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ ਹੋਈ ।  ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ।  ਇੱਥੇ ਦੀਆਂ ਜੇਲਾਂ ਭਰਨ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਦਨ  ਦੇ ਬਾਹਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।
ਵੀਰਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਟੋਟੇਨਹਮ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚੈਕਿੰਗ  ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵੈਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਚੈਕਿੰਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ ।ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ,  ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੈਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਮਾਰਕ ਡੁੱਗਨ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ । ਦੋਤਰਫਾ ਫਾਇਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਟੋਟੇਨਹਮ ਨਿਵਾਸੀ ਡੁੱਗਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ।  ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੋਲੀ ਕਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਾਈ ।ਇਸ ਘਟਨਾ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਟੋਟਨਹਮ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਮੁਜਾਹਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ  ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲਿਆ ।
ਇਸ ਪਛੜੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬਿਆਈ ਮੂਲ  ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਹਨ ।
ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਭਾਵੇਂ  ਇੱਕ ਦੁੱਕਾ ਹਨ ਪਰ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਬਹੁਤ (ਇੰਸ਼ਯੋਰੇਂਸ ਇੰਡਸਟਰੀ  ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ  ਕਰੀਬ 939 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ )ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ .  ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ ਇਟਲੀ ਤੋਂ  ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ  ਹੀ ਛੱਡਕੇ ਦੇਸ਼ ਪਰਤ ਆਏ ਹਨ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਵਲੋਂ ਸੰਸਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ ।

Advertisements
Posted in ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਮਨੁੱਖ, ਵਾਰਤਕ وارتک | Leave a comment

ਚਾਚਾ ਬੂਟਾ ਤੇਲੀ – ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੈਤੋ

ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਟੱਬਰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਦੂਜੀ ਗਲੀ ‘ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੇਲੀਆਂ ਆਲੀ ਗਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਓਥੇ ਬੂਟੇ ਤੇਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਕੋਹਲੂ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਘਰ ਦਾ ਬੂਹਾ ਗਲੀ ‘ਤੇ ਈ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਵੱਡਾ ਵਰਾਂਡਾ ਜਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਹਲੂ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੂਟੇ ਦਾ ਬਲਦ ਗੇੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਬੂਟਾ ਬਲਦ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਖੋਪੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਉਹਨੂੰ ਬੁਸ਼ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਜਿਹੜੇ ਚੱਕਰ ‘ਚ ਬਲਦ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਓਹੋ ਕੱਚੀ ਥਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਇਕ ਡੂੰਘੀ ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ ਵਾਲੀ ਖਾਈ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਸਾਰ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਬੋਅ ਆਉਂਦੀ। ਸਾਹਮਣੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਇਕ ਮੰਜਾ ਡੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰਜਾਈਆਂ, ਗਦੈਲੇ ਤੇ ਖੇਸ ਵਗੈਰਾ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ। ਤੇਲ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਲੱਗ ਕੇ ਉਹ ਮੈਲੇ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦੇ।
ਹਾਂ,ਜੇ ਕੁਝ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬੂਟੇ ਤੇਲੀ ਦਾ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਦੂਜੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਘਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਕਰਨ ਆਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਘੰਟਾ ਦੋ ਘੰਟੇ ਜ਼ਰੂਰ ਬਹਿੰਦਾ। ਅਕਸਰ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਉਰਦੂ ਦੀ ਅਖਬਾਰ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਅਖਬਾਰ ‘ਚੋਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਉਮਰ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝ ਨਾ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਹੱਸਦਾ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੰਦ ਦਿਸਦੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੱਦਰ ਦਾ ਲੰਮਾ ਕੁੜਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਤੇ ਤੇੜ ਤਹਿਮਤ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਦਾ। ਪੈਰੀ ਉਹਦੇ ਘੋਨੀ ਜੁੱਤੀ ਜਿਹੜੀ ਤੇਲ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਤੇ ਫੇਰ ਮਿੱਟੀ ਜੰਮਣ ਕਰਕੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਬੜੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਸਿਰ ‘ਤੇ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਟੋਪੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਸਾਡੇ ਆਉਣ ਸਾਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਨੂੰ ਚੱਕ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਘਸੌਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਚੁਭਣ ਕਰਕੇ ਉਹਦੀ ਹਰਕਤ ਉੱਕਾ ਈ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲਗਦੀ। ਮੈਂ ਬਥੇਰਾ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਈ ਲੈਂਦਾ। ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਬਿੱਲੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਬੁਲਾਉਣ ਲਗਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾ ਕੱਢ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹੱਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ। ਕਦੇ ਕੁਤ-ਕੁਤਾਰੀਆਂ ਕੱਢਦਾ। ਵਾਹ ਲੱਗਦਿਆਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਕਿੱਸਾ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਿਆਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੁਤਲਾ ਜਿਆ ਬੋਲ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ। ਮੇਰਾ ਖਹਿੜਾ ਨਾਂ ਛੱਡਦਾ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਵਾਰ ਉਹ ਖਾਸੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖਾਸ ਲਿਆਂਦੀ ਗੁੜ ਦੀ ਰੋੜੀ ਆਪਣੇ ਖਸੇ ‘ਚ ਕੱਢ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਪਰ ਛੇਤੀ ਦਿੰਦਾ ਨਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਗੁੜ ਦੀ ਰੋੜੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹਿੰਦੀ।
ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਸਾਡੇ ਕਸਬੇ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਖਤ ਖਿਲਾਫ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਗਾਂਧੀ, ਨਹਿਰੂ, ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ। ਮੁਲਕ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨਾਲ ਕਰ ਜਾਂਦਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉਹਨੇ ਇਕ ਭਾਰੀ ਜਲਸਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤਕਰੀਰਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।
ਉਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਉਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤੇ ਉਹ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਕੋਹਲੂ ਤੇ ਘਾਣੀ ਦਾ ਉਹਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਉੱਠ ਕੇ ਭੱਜ ਤੁਰਦਾ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਉਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਬੂਟਾ ਤੇਲੀ ਉਰਦੂ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਦੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ।
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਓਵੇਂ ਛੇੜਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਝੱਟ ਜਾ ਕੇ ਉਹਦੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ‘ ਗੁੜ ਦੀ ਰੋੜੀ ‘ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ। ਉਹ ਫੇਰ ਵੀ ਦੋ ਚਾਰ ਏਧਰ ਓਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ‘ਚੋਂ ਕੁਝ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਹੀ ਗੁੜ ਦਿੰਦਾ। ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ Ḕਮੁਸ਼ਕḔ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ। ਸਗੋਂ ਉਹਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆਂ ਉਹ ‘ਮੁਸ਼ਕ’ ਚੰਗਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨੂੰ ਬੂਟਾ ਚਾਚਾ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸਾਂ।
ਫੇਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਤੇ ਹੱਲੇ ਗੁੱਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝ ਨਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਪਰ ਸਹਿਮ ਜਿਆ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ ਕੋਈ ਜਿਵੇਂ ਸਹਿਮਿਆਂ ਸਹਿਮਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਗੰਡਾਸੇ,ਤਲਵਾਰਾਂ,ਦੇਲੇ ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਦੇਸੀ ਪਸਤੌਲ ਵੀ ਬਣਵਾ ਲਏ ਸਨ। ਫੇਰ ਕਟਾ-ਵੱਡੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਨਿਰੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਹੀ ਹਨ।
ਕਹਿੰਦੇ ਛੋਟੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉਛਾਲ ਦਿੰਦੇ ਐ ਤਟ ਥੱਲੇ ਸੇਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਐ। ਬੱਚੇ ਪਰੋਏ ਜਾਂਦੇ। ਬਸ਼ੀਰੇ ਤੇ ਉਹਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ। ਲੂੰ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਡੇ ਆਉਣੋ ਹਟ ਗਏ ਸਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰ ਲੱਗਦਾ। ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨੂੰ ਜੀ ਨਾ ਕਰਦਾ। ਨਾ ਰੋਟੀ ਸੰਘੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੀ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਆਏ- ਗਏ ਤੋਂ ਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬੂਟੇ ਤੇਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਘਰਵਾਲੀ ਤੇ ਦੋਏ ਜਵਾਨ ਧੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਫੇਰ ਟਿਕ-ਟਿਕਾਅ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੜ ਆਵੇ। ਪਰ ਬੂਟੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਪੱਕਾ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉਹਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਤੇ ਇੱਜਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਏਥੇ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਸਿਵਾਏ ਕੁਝ ਕੁ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਣ ਜਾਣਦਾ ਸੀ? ਘਰਵਾਲੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਭੇਜਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਪਰ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। “ਵੱਡੇ-ਭਾਈ ਏਸ ਰੌਲੇ-ਗੌਲੇ ਵੇਲੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਲੋੜ ਐ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਉੱਚੀ-ਨੀਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਣੀਂ।” ਬੂਟਾ ਚਾਚਾ ਹਿੱਕ ਥਾਪੜ ਕੇ ਆਖਦਾ।
ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਕਣੀਆਂ ਪੈ ਕੇ ਹਟੀਆਂ ਸਨ। ਹਵਾ ਬੰਦ ਸੀ। ਆਥਣ ਕੁ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੀ। ਗਲੀ ‘ਤੇ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬੁਹਜ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਡਾਹ ਕੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸਾਂ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਹਵਾ ਰੁਮਕਦੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਪੱਖੀ ਝੱਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਗਲੀ ਵਿਚ ਸੁੰਨ-ਸਰਾਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਆ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ।
ਏਨੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਤੇਲੀਆਂ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ਵੱਲੋਂ ਰੌਲਾ ਪੈਂਦਾ ਸੁਣਿਆ ਸਾਹਮਣੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬੂਟਾ ਚਾਚਾ ਭੱਜਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਪੈਰੀ ਜੁੱਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗਲੀ ਕੱਚੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਪਿੱਛੋਂ ਤਿਲਕਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਸੀ ਜਿਥੇ ਦੋ ਗਲੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਬੂਟੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਭੱਜ ਕੇ ਮੋੜ ਮੁੜਨਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆ ਵੜਨਾ ਸੀ। ਮੋੜ ‘ਤੇ ਇਕ ਧੋੜੀ ਜਿਹੀ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਹਦਾ ਪੈਰ ਤਿਲਕਿਆ ਤੇ ਉਹ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਗੰਦੇ ਨਾਲੇ ਵਿਚ ਜਾ ਪਿਆ।
ਪਿੱਛੋਂ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਬੰਦੇ ਡਾਂਗਾਂ,ਗੰਡਾਸੇ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ‘ਤੇ ਆ ਚੜ੍ਹੇ। ਉੇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੂਟੇ ਚਾਚੇ ‘ਤੇ ਭਰਵੇਂ ਵਾਰ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਮੇਰੀਆਂ ਲੇਰਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਝੱਟ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ ਉੱਠ ਕੇ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸਭ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ-ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੌਂਦਿਆਂ ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੁੜ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਘਰ ਨਾ ਪੱਕੀ ਨਾ ਕਿਸੇ ਖਾਧੀ।
ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਮੌੜ ਮੁੜਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਥਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਦਰੇ ਪਲ ਅੰਦਰ ਤਕ ਝੰਜੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਬੂਟੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

Posted in ਪੰਜਾਬੀ پنجابی, ਵਾਰਤਕ وارتک, ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ | Leave a comment

ਇੱਥੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖੋ … . . – ਸੋਹੇਲ ਹਾਸ਼ਮੀ

 [ ਇਹ ਲੇਖ ‘ਬਸਤੀ ਤੋ ਬਸਤੇ ਬਸਤੀ ਹੈ’ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਆਉਟਲੁਕ ਹਿੰਦੀ  ਦੇ  ਸਵਾਧੀਨਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਹੈ ]

ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਹਰ ਤਰਫ ਇਹ ਏਲਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ  ਕਿ ਦਿੱਲੀ ੧੦੦ ਬਰਸ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਕੁੱਝ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਹੋਣ ਲਗਾ ਹੈ ,  ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਿ “ਦਿੱਲੀ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਵਾਨ ਰਹਿੰਦੀ” ਹੈ ਅਤੇ “ਵੇਖੀਏ ਨਾ ਹੁਣੇ ਕਾਮਨਵੇਲਥ ਖੇਡਾਂ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦੁਲਹਨ ਬਣੀ ਸੀ” ,  ਵਗੈਰਾ ਵਗੈਰਾ ,  ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ  ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਏਲਾਨਨਾਮਿਆਂ  ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ  ਪਾ ਲਈ ਜਾਵੇ ,  ਅਤੇ ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਉਸ ਦਿੱਲੀਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਇਸ ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ /  ਮੱਧਕਾਲੀਨ /  ਆਧੁਨਿਕ ਨਗਰੀ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਣ  ਦੇ ਝਾਂਸੇ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ  ਦੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ੨੧ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ  ਦੇ ਪੂਰਵ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਆਰਥਕ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਚਮਚਮਾਉਂਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ  ਹੋਣ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਲੀਂ ਬੈਠਾ ਹੈ .

ਹੁਣ ਸਭ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਹੈ ਕਿਸ ਚਿੜੀ ਦਾ ਨਾਮ ?  ਪਾਕਿਸਤਾਨ  ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਅੰਗ ਕਾਰ ਇਬਨ – ਏ–ਇੰਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ ਉਰਦੂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਏ ਲਾਹੌਰ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ .   ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਇੰਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ “ ਕਿਸੇ ਜ਼ਮਾਨੇ  ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੁਦੂਦ – ਏ–ਅਰਬਾ  ( ਵਿਸਥਾਰ )  ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਹੁਣ ਤਾਂ ਲਾਹੌਰ  ਦੇ ਚਾਰੇ ਤਰਫ ਲਾਹੌਰ ਹੀ ਲਾਹੌਰ ਵਾਕੇ  ( ਸਥਿਤ )  ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਵਾਕੇ – ਤਰ  ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ”

ਇੱਕ ਫਰਕ ਹੈ ,  ਇਬਨ – ਏ – ਇੰਸ਼ਾ  ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚੀਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਮਗਰ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ,  ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ  ਦੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬੂ ਬਸਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਾਬਾਦ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ,  ਹੁਣ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਿਆਂ  ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਰਫ ਵਿਆਹ  ਦੇ ਕਾਰਡ ,  ਅਚਾਰ ਮੁਰੱਬੇ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ,  ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ  ਕਿ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲਈ ਬਿਰਯਾਨੀ ,  ਚੱਟ ,  ਕੁਲਫੀ ਵਗੈਰਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਏਨ ਆਰ ਆਈ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਥੇ ਆਓ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਇਸ ਜਿੱਤੇ ਜਾਗਦੇ ਸੰਘਰਾਲਿਅ  ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਸਕਣ .  ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਉੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਣਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ,  ਮਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੱਖ ਹੈ ਉਹ ਤਾਂ ਘੱਟ ਸੰਖਿਅਕ ਹੈ ਅਸੀ ਤਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ .

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਇੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਤੱਦ  ਤੋਂ  ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਲੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਬਣੀ ਹੈ .  ਰਾਮ ਭਲਾ ਕਰੇ ,  ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੋਭਾ ਸਿੰਘ  ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਨਾਲ  ਦੇ ਦੂਜੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇ ਲੁਟਿਅਨਸ ਅਤੇ ਬੇਕਰ ਸਾਹੇਬ  ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ  ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਬਣਾਈ .  ਰਾਇਸੀਨਾ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਵਲੋਂ ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਤੱਕ ,  ਗੋਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਖੁੱਲੀ ਸੜਕ ਸੀ ,  ਇਸਨੂੰ ਕਿੰਗਸ ਵੇ  ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ,  ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ  ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਛਤਰੀ  ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ,  ਕਿੰਗਸ ਵੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੜਕ ਕੱਟਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕਵੀਂਸ ਵੇ ਕਹਲਾਉਂਦੀ ਸੀ  ਇਸ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ,  ਤਾਂਗੇ ਸਾਈਕਿਲ ਚਲਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਤੱਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ,  ਅੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ .  ਤੱਦ ਅਸੀ ਗੁਲਾਮ ਸਾਂ ,  ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ,  ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਖਬਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ .

ਖੈਰ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡੋ ਆਪਾਂ ਸ਼ੋਭਾ ਸਿੰਘ  ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸਾਥੀ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ  ਦੀਆਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਭਾ ਸਿੰਘ  ਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਲਫੀਆ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਟਰੇਫਿਕ ਸਰਕੁਲੇਟਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿੰਡਸਰ ਪਲੇਸ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਨਾਮ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ .  ਇਹ ਅਜੇ  ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਚੱਲ ਪਾਇਆ  ਕਿ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਮੁਢਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ  ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ  ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅੱਵਲ ਦਰਜੇ  ਦੇ ਮੁਖ਼ਬਰ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ .   ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ  ਕਿ ਮੁਖਬਰੀ ਠੇਕੇਦਾਰੀ  ਦੇ ਰਸਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਮੁਖਬਰੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ .

ਬਹਰਹਾਲ ਜੋ  ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ  ਦੇ ੧੦੦੦ ਸਾਲਾਂ  ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ੭ ਦਿੱਲੀਆਂ ਤੋਂ  ਵੱਖ ਸੀ .  ਲਾਲ ਕੋਟ ,  ਸੀਰੀ ,  ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ ,  ਜਹਾਂਪਨਾਹ ,  ਫਿਰੋਜਾਬਾਦ  ( ਕੋਟਲਾ ਫਿਰੋਜਸ਼ਾਹ )  ,  ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਾਬਾਦ  ਇਨ੍ਹਾਂ  ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਆਏ ਸਨ ,  ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਆਏ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ  ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਹੈ .

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ ,  ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਬਨਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ,  ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ  ਦੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ੧੯੧੧ ਵਿੱਚ  ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਮਗਰ ਤੱਦ ਤੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਵਾਇਸਰਾਏ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ  ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ   ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ  ਰਹਿਣਾ  ਪਿਆ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਓਲਡ ਵਾਈਸ ਰੀਗਲ ਸ਼ਰਮ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ .

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜੋ ਅੱਜ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ  ਦੇ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ  ਦਰਅਸਲ ੧੯੩੦  ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਣੀਆਂ ਹਨ  ,  ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਵਾਸ ,  ਸੰਸਦ ਭਵਨ  ,  ਨਾਰਥ ਅਤੇ ਸਾਉਥ ਬਲਾਕ ,  ਇੰਡਿਆ ਗੇਟ ਆਦਿ ਸਾਰੇ .  ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਹਿਫਾਜ਼ਤ  ਦੇ ਕਨੂੰਨ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਉਹ ਹੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹੈ ਜੋ ਘੱਟ ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਸੌ ਬਰਸ ਪੁਰਾਣੀਆਂ  ਹੋਣ .  ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ੨੫ ਬਰਸ ਇੰਤੇਜ਼ਾਰ ਤਾਂ ਕਰਨਾ  ਹੀ ਪਵੇਗਾ .

ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ  ਦੇ ਫਿਰ ੧੦੦ ਬਰਸ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹ ਰੌਲਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ,  ਮਾਮਲਾ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕੋਈ ਵੀ ਇਮਾਰਤ ੧੦੦ ਬਰਸ ਪੁਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਜੇਕਰ ਇਸ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਰਾਖਵਾਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਬਾਬੂਆਂ ਦੇ  ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਬੰਗਲੇ ਰਾਖਵਾਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਤਰਫ ਲੱਗ ਜਾਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛੇਗੇ ਕਿ ੩੫੦ ਬਰਸ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਾਬਾਦ ਨੂੰ ਰਾਖਵਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ

ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਵਾਸੀਆਂ  ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਸਾਡੀ ਅਮਾਨਤ ਦਾ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ .  ਇਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ  ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਰਿਆਏ ਸਮਝਦੇ ਹਨ .  ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਰੇਖਾ  ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਅਵਸਾਏ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ  ਅਤੇ ਸਵਾਸਥ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਜੀ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇਸ਼  ਦੇ ਵਿਕਾਸ  ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ .  ਇੱਥੇ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਟੇਲੀਫ਼ੋਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹੈ  ਦੇ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਿਸ਼ੁਲਕ ਤਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ .

ਇਸ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੋਜ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ ,  ਇਬਨੇ ਇੰਸ਼ਾ ਨੇ ਲਾਹੌਰ  ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੇ ਹੋਏ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਇੱਕ ਨਾਸੂਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ  ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਘਾਉ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਫੇਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋ ,  ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ .  ਬਹੁਤ ਸੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ਇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਪਸਰਦੀਆਂ ਹੋਏ ਮਹਾਂਨਗਰ ਨੇ ਨੀਲ ਲਈ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਚਾਰੋਂ  ਤਰਫ ਜੋ ਫੈਲਾਵ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਪਰਭਾਵੀ ਲੋਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ,  ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਬਹੁਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਤੱਦ ਤੱਕ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ  ਦੇ ਦਿੰਦੇ ,  ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ  ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਭੈੜੇ ਹਨ .  ਅਜਿਹੇ ਕੋਈ ਲੋਕ ਜੇਕਰ ਕਦੇ  ਗਿਰਫਤਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਚੈਨਲ ਨੇ ਇਹ ਨਿਊਜ ਬ੍ਰੇਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ .  ਬਲਾਤਕਾਰ  ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ  ਦਿੱਲੀ ਦੇਸ਼  ਦੇ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ ਇੰਨਾ ਅੱਗੇ  ਦੇ ਹੁਣ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਵਲ ਅਮਰੀਕੀ ਨਗਰਾਂ  ਦੇ ਦੋਸ਼ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ  ਪਿੱਛੇ ਵਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ .

ਦਿੱਲੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਖੂਨ ਇਸ ਲਈ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੈ  ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਵਰਟੇਕ ਕਰਨ ਤੋਂ  ਰੋਕਿਆ ਕਿਉਂ ਗਿਆ ,  ਇਹ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਪਾਰ ,  ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਫਰੋਖਤ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਸਭ ਵਲੋਂ ਵੱਡੇ  ਪੇਸ਼ੇ ਹਨ  ਜ਼ਮੀਨ  ਦੇ ਹਰ ਸੌਦੇ ਮੈਂ ਧਾਂਦਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ,  ਹਰ ਵਪਾਰੀ ਟੈਕਸ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਹਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਵਲੋਂ ਉੱਤੇ ਦੀ ਕਮਾਈ  ਦੇ ਰਸਤੇ ਢੂੰਢਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢੂੰਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਕੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਾਹਰੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ,  ਟੇਲਿਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਇੰਟਰਵਯੂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ ਉੱਤੇ ਧਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਡਿਆ ਗੇਟ ਉੱਤੇ ਮੋਮ ਬੱਤੀ ਵੀ ਜਲਾਂਦੇ ਹਾਂ

ਇਹ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ  ਹੈ ਜੋ ੧੯੮੪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂਹਤਿਆਵਾਂਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ ਜਾਂ ਕਾਇਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੁਪਕੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਫਵਾਹਾਂ ਫੈਲਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਸਿਰਫ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ ਜੋ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਆਏ ਸਨ .  ਕਿਸੇ ਗੁੰਡੇ ਦਾ ਹੱਥ ਪਕਡਨਾ ਬੂਢੋਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੀਆਂ  ਦੇ ਲਈ ,  ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੈ ,  ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਦਾ ਇੰਤੇਜ਼ਾਰ ਕਰਣ ਵਲੋਂ ਸਾਡੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਉੱਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ .

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਮਜੋਰ ਉੱਤੇ ਡੰਡਾ ਚਲਾਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ ,  ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਾਡੀ ਹੈ ਉਹ ਓਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਦਾਦਾ ਹੈ ,  ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਮਰਜ਼  ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ ਹੁਣ ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਈਕਿਲ ਚਲਾਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਕਯੋਂਕੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ .  ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ  ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਆਇਯਾਲੋਂ ਨੇ ਕਈ ਬਰਸ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਰੀ ਫਕਟਰੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰਣ  ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ .  ਨਹੀਂ ਮਜਦੂਰ ਹੋਣਗੇ ਨਹੀਂ ਸਾਈਕਿਲ ਚਲਾਓਗੇ ਜੋ ਫੁੱਟ ਪਾਥ ਬਚੇ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਓੱਤੇ ਕੂੜੇ  ਦੇ ਡਲਾਓ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਚੋਕੀਆਂ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਗ੍ਹਾ ਹੀ ਕਿੱਥੇ ਬਚੀ ਹੈ  ਦੇ ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਵੀ ਕਰੋ .

ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਜਿਨ੍ਹੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਤਵ  ਦੇ ੧੦੦ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ੧੦੦੦ ਸਾਲ ਵਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਮਾਨਤ ਨੂੰ ਲੱਗ ਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ,  ੧੯੪੭  ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਤੇਜ਼ੀ ਵਲੋਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕਾਇਆ ਪਲਟ ਹੋਈ ਆਬਾਦੀ ਲੱਗ ਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲੀ ਅਤੇ ੩੦੦ , ੦੦੦ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ੧੪੦੦੦੦੦੦ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ,  ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ,  ਬਿਰਾਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ,  ਸੰਪ੍ਰਦਾਔਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣੇ ਸਨ ਜੋ ਸੰਤੁਲਨ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਣ ਦੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੀ ਗਈ ,  ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਪਾਗਲ  ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਕਰਣ ਵਲੋਂ ਇਹ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ,   ਸੁਭਦਰਾ ਜੋਸ਼ੀ   ,  ਡੀ . ਆਰ . ਗੋਇਲ .  ਅਨੀਸ ਕਿਦਵਾਈ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਮਗਰ ਮੁਹੱਬਤ  ਦੇ ਤੀਨਕੋਂ ਵਲੋਂ ਨਫਰਤ ਦਾ ਸੈਲਾਬ ਕਿੱਥੇ ਰੁਕਦਾ .

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਹਿਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ,  ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ

“ਬਸਤੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਬਸਤੀ ਹੈ –ਬਸਤੇ ਬਸਤੇ ਬਸਤੀ ਹੈ”

ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਦ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬਸੇ ਹੋਏ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈਆਂ ਹੋਣ ,  ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗੀਤ ਹੋਵੇ ,  ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਲਪ ਹੋਵੇ ,  ਆਪਣਾ ਖਾਸ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ ,  ਜੀਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੈ ਅਤੇ ਤਾਲ ਹੋਵੇ  ,  ਆਪਣੇ ਮੇਲੇ ਠੇਲੇ ਹੋਣ ,  ਤੀਜ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਣ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਨਾਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ  ਜਾਣ ਲਈ ਰਾਤ  ਦੇ ੮ ਵਜੇ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਵੀ  ਉਪਲੱਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ ,  ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ੮ ਵਜੇ ਤੱਕ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵੀ ੯ ਵਜੇ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਖੁੱਲੀ ਨਾ ਮਿਲੇ ,   ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ .

ਤੁਹਾਨੂੰ  ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਪੰਡਾਰਾ ਰੋਡ ,  ਔਰੰਗਜੇਬ ਰੋਡ ,  ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਰੋਡ ,  ਅਕਬਰ ਰੋਡ ,  ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੁ ਰਸਤਾ ,  ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਰੋਡ  , ਪੰਡਿਤ ਪੰਤ ਰੋਡ ,  ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਰੋਡ ,  ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ   ਰੋਡ  ਕਾਪਰਨਿਕਸ ਰਸਤਾ ,  ਗੋਲਫ ਲਿੰਕਸ ,  ਤੁਗਲਕ  ਰੋਡ ਵਗੈਰਾ ਉੱਤੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ,  ਖਾਣ  ਲਈ ਕੁੱਝ ਵੀ ,  ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ,  ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਬਸ  ਜਾਂ ਲਘੂ ਸ਼ੰਕਾ  ਦੇ ਸਮਾਧਾਨ ਲਈ ਨਿਰਮਿਤ ਕੋਈ ਸਹੂਲਤ ਢੂੰਢ  ਕੇ ਤਾਂ  ਵੇਖੋ .  ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਖਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਨ “ਸਭ ਦੀ ਅਵਾਜ  ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ” ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕ ਹੈ  ਦੇ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਭੂਤ ਤਹਿ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ .

ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ  ਬੁਹਤ ਸਾਰਾ  ਪੈਸਾ ਬੁਹਤ ਜਲਦੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ,  ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਕੀਮਤ ,  ਟੈਕਸ ਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਖਾਨਦਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ,  ਜਹੇਜ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੋਂ  ਗੁਜਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਦਤ ਇਸ ਸਭ ਨੇ ਜੋ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਹਜਮ ਕਰ ਪਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਨਵੇਂ ਅਮੀਰ ਹੋਏ  ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,  ਜੇਕਰ ਨਵੇਂ ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਪੀੜੀਆਂ  ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਮਾਮਲਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਗਲੀ ਦੋ ਤਿੰਨ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ  ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ  ਵਿਗੜੇਗੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸੱਚ ਮੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ  ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਤੱਦ ਤੱਕ ਇਹ ਓਛੇ ਨਵ ਧਨਾਢਾਂ  ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਤੱਦ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਬੁਢੇ ਬੱਚੇ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਖਿਅਤ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ .

Posted in ਅਨੁਵਾਦ انوڈ, ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਪੰਜਾਬੀ پنجابی, ਵਾਰਤਕ وارتک | Leave a comment

ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਨੀ ਕੌਲ ਦੀ ਮੌਤ , ਕਲਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸੱਟ

ਨਵੇਂ ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ  ਇੱਕ , ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਮਨੀ  ਕੌਲ ਦਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਧਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ . 66 ਸਾਲ  ਦੇ ਮਨੀ  ਕੌਲ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੀਮਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ .

ਮਨੀ  ਕੌਲ ਨੇ ਉਸਕੀ ਰੋਟੀ ,  ਅਸਾੜ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ ,  ਦੁਵਿਧਾ ਅਤੇ ਇਡਿਅਟ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ – ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਮਿਲੀ . ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਹੈ .ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਬਾਰੇ ਮਨੀ ਕੌਲ ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ ਸਤਹ ਸੇ ਉਠਤਾ ਆਦਮੀ ‘ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਤਜੁਰਬਾ ਸੀ.

60  ਦੇ ਦਸ਼ਕ  ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਨਮਾ’  ਦੇ ਤਹਿਤ ਨਵੀਂਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਚਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਸੇਨ  ,  ਕੁਮਾਰ ਸਾਹਿਨੀ  ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਨਾਲ – ਨਾਲ ਮਨੀ  ਕੌਲ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ .

ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮੂਲ  ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮਨੀ ਕੌਲ ਨੇ ਐਫ ਟੀ ਟੀ ਆਈ ਵਿੱਚ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ  ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ .

ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਕੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਲਈ . ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੀ ਤੜਕ – ਭੜਕ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ .

1969 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਰੋਟੀਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਿਲਮ ਸੀ .  ਇਸਦੇ ਲਈ ਮਨੀ  ਕੌਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ .

1971 ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼  ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਅਸਾੜ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ .  ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਮ ਪੁਰੀ  ਰੇਖਾ ਸਬਨਿਸ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਖੋਪਕਰ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ .  ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ ਵੀ .

ਸਾਲ 1973 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫਿਲਮ ਦੁਵਿਧਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਮਿਲੀ . ਇੱਕ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਵੀ ਮਨੀ  ਕੌਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮਿਲਿਆ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ .  

70  ਦੇ ਦਹਾਕੇ  ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਘਾਸੀਰਾਮ ਕੋਤਵਾਲ ਡਰਾਮੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਓਮ ਪੁਰੀ  ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ .

ਮਨੀ  ਕੌਲ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ – ਵੱਖ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ  ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ .  1989 ਵਿੱਚ ਆਈ ਗ਼ੈਰ – ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰੀਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਠੁਮਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ   ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਸੀ .  ਇਸਦੇ ਲਈ ਮਨੀ  ਕੌਲ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ .

90 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੀ ਵੀ ਲਈ ਮਿਨੀ ਸੀਰੀਜ ਬਣਾਈ ਇਡੀਅਟ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਤੋਰ ਫਿਲਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ . ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ  ਨੇ ਵੀ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਸਟਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ  .  ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕਰੀਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ .

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1982 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਵ੍ਰਿਤਚਿਤਰ ਧਰੁਪਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ .

Posted in Art, ਫਿਲਮਾਂ فیلمان | Leave a comment

ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਤੇ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਆਲ – ਰੇਵਤੀ ਲਾਲ

ਤਕਰੀਬਨ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ .  ਚਿਲਚਿਲਾਉਂਦੀ ਧੁੱਪੇ ਖੜੇ 20 , 000 ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ  ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ  ਦੇ ਜਲਗਾਂਵ ਤੋਂ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ .  ਜਿਵੇਂ – ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਖਬਰ ਫੈਲੀ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ , ਉਂਜ – ਉਂਜ ਸੜਕ  ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ .  ਜਗ੍ਹਾ – ਜਗ੍ਹਾ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਡੀ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਝਲਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਾਰ ਦੀ ਖਿੜਕੀ  ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ  ਟਿਕਾ ਲੈਂਦੇ . ਇੰਜ ਹੀ ਇੱਕ ਪੜਾਉ ਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਕਾਰ ਰੁਕੀ .  ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਕਾਰ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ .  ਆਪਣੀ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ  ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਹਿਲਾਣ ਅਤੇ ਹੱਸਣ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੀੜ ਦੀ ਤਰਫ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ,  ਚਾਰ ਜੂਨ ,  ਪਤਾ ਹੈ ਨਾ ,  ਉਸ ਦਿਨ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ?

ਸੰਮੋਹਿਤ ਭੀੜ ਨੇ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ,  ਹਾਂ .ਇਸਦੇ ਬਾਦ ਰਾਮਦੇਵ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ ਔਰ ਅੱਗੇ ਚਲ ਪਏ . ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚਾਰ ਜੂਨ ਨੂੰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਏਗਾ. ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਅੰਦਾਜਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ ਪਾਗਲਪਣ ਕਿਸ ਹਦ ਤਕ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ. ਦਰਅਸਲ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ  ਹੀ ਰਾਮਦੇਵ ਇਸ ਪਖੋਂ  ਸਪਸ਼ਟ ਲਗ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ. ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਲੇ ਧਨ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ . ਇਸਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਮੁਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੀ ਔਰ ਬਾਬਾ ਇਹ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ  ਬੜੇ ਹਥਿਆਰ ਯਾਨੀ ਦੋ ਕਰੋੜ ਸਮਰਪਿਤ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ .

ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ .  ਹੁਣ ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਯੋਗ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ  ਸਬੰਧਤ ਖਬਰਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਹੈ .  ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਿਆਨਬਾਜੀ ਅਤੇ ਦੋ ਖੇਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਨੇਤਾਵਾਂ  ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਲਜ਼ਾਮਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਦੌਰ ਵੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ .  ਹਰ ਖੇਮੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਸਲੀ ਲੜਾਈ ਕੌਣ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ .  ਇੱਥੇ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ – ਵੱਖ ਬਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ  ਦੇ ਇਸ ਗੱਡ-ਮੱਡ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉੱਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ – ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ .  ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਖੇਮੇ  ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਚਾਲ ਚਲਣ ਨੂੰ ,  ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਦੋ ਕਰੋੜ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ,  ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੀ ਜਨਤਾ  ਦੇ ਪਿੱਛੇ  ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅੱਨਾ ਹਜਾਰੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮਦੇਵ ਤੱਕ ਮਚੇ ਬਵਾਲ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ,  ਉਸ ਨੂੰ  ਵੀ .  ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਚੀਜਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ .   ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਝੂਠ ਦੀ ਗੱਲ .

ਜੋ ਵੀ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਉੱਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਤਿਕਥਨੀ ਅਤੇ ਝੂਠ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਲਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ .  ਮਸਲਨ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਯੋਗ ਸਤਰ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਭੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੀਵੀਂ ਖੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ .  ਉਸ ਤੀਵੀਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪਾਲੀਸਿਸਟ ਓਵਰੀਜ  ( ਪ੍ਰਜਨਨ ਤੰਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ  ਇੱਕ ਰੋਗ )  ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲ ਤੋਂ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ .  ਤੀਵੀਂ  ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਯੋਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ . ਇੰਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮਦੇਵ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਰੋਗ ਕਿੰਨਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲਈ ਮੇਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ .  ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਰੋਗ ਮਾਹਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਰੋਗ ਅੱਜ ਕਿੰਨਾ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਭਵ ਹੈ . ਬਾਬੇ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਬੋਧਨਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਕਾਲੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਰਾਮਦੇਵ ਅੱਧੇ – ਅਧੂਰੇ ਸੱਚ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ .  ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ  ਸਮਝਾਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਕਰ ਪਨਾਹਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ  ਦੇ ਕੁਲ 400 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਮਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ 60 , 000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਹਰ ਪਿੰਡ ਨੂੰ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮਿਲਣਗੇ .

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤਹਿਲਕਾ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ  ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਿਵਸਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਆਉਣ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੀ ਗਾਰੰਟੀ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ  ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਭੇਂਟ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇਗਾ .  ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਾਬਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ,  ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮਾਧਾਨ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ – ਸਵੇਰੇ ਯੋਗ ਕਰੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਏ .  ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਰ ਰੋਜ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਆਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਤੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪੰਹੁਚਾਣਾ ਚਾਹੇਗਾ .  ਸਮਾਜ  ਦੇ ਆਤਮਕ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ ਬਦਲਾਉ ਦਾ ਅਹਿਮ ਜਰੀਆ ਹੈ .

ਸਵਾਲ ਸਾਫ਼ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਜਵਾਬ ਗੋਲ – ਮੋਲ .  ਕਾਲ਼ਾ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ ਤਾਂ ਆਮ ਜਨਤਾ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਫਾਇਦਾ  ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੂੰ  ,  ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਕੋਲ ਵੀ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸੀ .  ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸਮਰਥਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਹਿਮ ਨਹੀਂ ਸੀ .  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਗੁਰੂ ਇੱਕ ਜਾਇਜ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸਦਾ ਬਿਨਾਂ ਸਵਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਰਜ ਸੀ .

ਚਾਰ ਜੂਨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਿਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ  ਦੇ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸਮਰਥਕ ਜੁਟਣ ਲੱਗੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਨੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵਰਤ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ .  ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਗੁਜਰਾਤ ਸਥਿਤ ਮੇਹਿਸਾਣਾ  ਦੇ ਜਗਜੀਵਨ ਚੋਕਸੀ .  ਚੋਕਸੀ 97 ਸਾਲ  ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਚਾਰ ਜੂਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ .  ਚੋਕਸੀ ਨੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜਨਮਦਿਨ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ  ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨਾਉਣਗੇ .  ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਅਨਜਾਨ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਗੁਰੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ . ਇਸਦੀ ਗਵਾਹੀ ਬਾਬਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਦੇ ਦਸਖਤ ਵਾਲੀ ਚਿਠੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ. ਇਸ ਪਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ ਤਪ ਕਰਨਗੇ. ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ  ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ ਬਾਬਾ ਨੇ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਬਤਾਇਆ.

ਬਾਬਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇੰਡਿਆ ਅਗੇਂਸਟ ਕੁਰਪਸ਼ਨ  ਦੇ ਅਭਿਆਨ  ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣਾ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ ਅਭਿਆਨ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਜੂਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ  ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਮੀਡਿਆ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਤੌਰ ਭੌਰ ਬਦਲ ਗਏ .  ਗੁਸੈਲ ਤੇਵਰਾਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਸਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠਗਿਆ ਗਿਆ .  ਪਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛਿਪਾਉਣ  ਵਾਲੇ ਸਿਰਫ ਰਾਮਦੇਵ ਨਹੀਂ ਸਨ .  ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਭੇਜਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ  ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣਾ ਪੈਂਤੜਾ ਬਦਲ ਲਿਆ .  ਚਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀਆਂ  ਦੇ ਗਰੋਹ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰੋਤ ਮੰਤਰੀ  ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ .  ਜਿਵੇਂ – ਜਿਵੇਂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਉਂਜ – ਉਂਜ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆਤਮਕ ਰਵੱਈਆ ਅਪਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਬਲ ਆਕ੍ਰਮਕ  ਹੁੰਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ .  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੈਲੀ ਲਈ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੁਟਾਣ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ .

 ਜਿਵੇਂ – ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਜੂਨ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਈ ਪੁਲਿਸ ਜਿਆਦਤੀ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਗਈ ਉਂਜ – ਉਂਜ ਝੂਠ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ .  ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰਾਜਬਾਲਾ ਉਸ ਰਾਤ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜਧਾਨੀ  ਦੇ ਲੋਕਨਾਇਕ  ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ  ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਲਟਕ  ਰਹੀ ਹੈ .  ਉਸੇ ਰਾਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ  ਨੇ ਤਹਿਲਕਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਦਾਨ  ਦੇ ਵਧੇਰੇਤਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿਤੇ ਭੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਾਂ .  ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਾਰਵਾਈ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਠੀਕ ਠਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦਮਨ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ .  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਲਤੀ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਯੋਗ ਸ਼ਿਵਿਰ ਲਈ ਲਈ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਇਸ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ .  ਉਸੀ ਦਿਨ ਕਾਂਗਰਸ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ  ਲੋਕਵਿਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਇੱਕ ਠਗ  ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ ਹੈ .

ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾਕੇ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਹੀ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਗੱਲ .  ਉਪਰਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭਲੇ ਹੀ ਭਾਜਪਾ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀ ਦਿਖੀ ਹੋਵੇ ਮਗਰ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ  ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਘਟੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ .  ਸੂਤਰਾਂ  ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਇੱਕ ਤਰਫ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ .  ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਲਈ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡਕੇ ਬਾਬਾ ਨੇ ਤੀਵੀਂ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ .

ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਖੀਰ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ਸੀ .  ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਸੀ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ  ਲਈਆਂ ਸਨ .  ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਠੀਕ ਜਵਾਬ ਇਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾਵੇ ਲਈ ਸੀ .  ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ  ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਬਾਬਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ .  ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ .  ਅਖੀਰ ਸਰਕਾਰ ਰਾਮਦੇਵ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕਿਉਂ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ ?  ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤੱਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੁਦ ਆਪ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ – ਨਿਰੋਧੀ ਕਨੂੰਨ ਦਾ ਮਸੌਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ .  ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ  ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਸੀ .

ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਹੀ ਜੋਰ ਅਜਮਾਈ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ .  ਇਸ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਇੰਡਿਆ ਅਗੇਂਸਟ ਕਰਪਸ਼ਨ  ਦੇ ਸਾਥੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੱਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਸਮਰਥਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ .  ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਗਏ .  ਗੱਲ ਬਣ ਗਈ .  ਜਨਵਰੀ  ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਅੱਨਾ ਹਜਾਰੇ  ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੀ ਸੀ .  ਇੱਥੇ ਅੱਨਾ ਦੀ ਟੀਮ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਖਿਆ ਬਲ ਲਈ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਅਲਿਖਿਤ ਸ਼ਰਤ ਕੀ ਸੀ .  ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਸੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਅੰਦੋਲਨ  ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ .

ਸੰਕਟ ਤੱਦ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲਗਾ ਜਦੋਂ ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ  ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਖਣ ਲੱਗੇ .  ਅੱਨਾ ਹਜਾਰੇ  ਦੇ ਅਭਿਆਨ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਸੇਵਕ ਸੰਘ  ਦੇ ਪ੍ਰਵਕਤਾ ਰਾਮ ਸ੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਵੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ .  ਇੰਡਿਆ ਅਗੇਂਸਟ ਕਰਪਸ਼ਨ  ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਮ ਸ੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੰਗ ਮੰਚ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਅਭਿਆਨ  ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਗੈਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਭਿਆਨ ਉੱਤੇ ਸੰਘ ਦੀ ਕੋਈ ਛਾਪ ਪਏ .  ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਮੱਤਭੇਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਇੱਥੇ ਤੋਂ ਹੋਈ .

ਹਾਲਾਂਕਿ ,  ਰਾਮ ਸ੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ .   ਰਾਮਦੇਵ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ .  ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਹਰ ਸਿਆਸੀ ਖੇਮੇ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਰਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਕੀਤਾ .  ਬਾਬਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇੰਡਿਆ ਅਗੇਂਸਟ ਕਰਪਸ਼ਨ  ਦੇ ਅਭਿਆਨ  ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਇਸਤੋਂ ਕਿਤੇ ਬਹੁਤ ਅਭਿਆਨ ਖਡ਼ਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ .

ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਲੋਕ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਛੋੜਤੇ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇ ਕਿ ਕਿਸਦਾ ਪੈਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੈ

ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕੀ ਹੋਇਆ .  ਹੁਣੇ ਜੋ ਹਾਲਤ ਹੈ ਉਸਦੇ ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਇਹ ਕਈ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਖਰੀ ਹੋਈ ਵਿੱਖ ਰਹੀ ਹੈ .  ਸਭਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਨਾ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਗੱਲ .  ਹੁਣੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਹਾਲਤ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਜਰਿਏ 15 , 000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਏਜੰਸੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਭਰ  ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਮਾਮਲੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇਗੀ .  ਅੱਨਾ ਦੀ ਟੀਮ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਪਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ,  ਕੈਬੀਨਟ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ  ਦੇ ਨਿਆਯਾਧੀਸ਼ੋਂ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਆਰੋਪਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇ .

ਇਹ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਕਿ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਚਲਾਏਗਾ ਕੌਣ ,  ਲੋਕਪਾਲ ਮਸੌਦਾ ਕਮੇਟੀ  ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਵਿਧੇਯਕ  ਦੇ ਮਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਖਾਸ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ .  ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖ ਆਜਾਦ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਜੱਜ ,  ਭਾਰਤ  ਦੇ ਸੀਏਜੀ ਅਤੇ ਇੰਜ ਹੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ .  ਇਸਤੋਂ ਅੱਨਾ ਦੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੇਂਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ .  ਜੇਕਰ ਲੋਕਪਾਲ ਸਰਵੋੱਚ ਅਦਾਲਤ  ਦੇ ਨਿਆਯਾਧੀਸ਼ੋਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਅਦਾਲਤ  ਦੇ ਜੱਜ ਲੋਕਪਾਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸੱਕਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੀ ਗਾਰੰਟੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਬਦਲੇ ਦਾ ਔਜਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗੀ ?  ਅਜਿਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲੋਕਪਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਆਰੋਪਾਂ  ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਤ ਜੱਜ ਉੱਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਕੇ ਬੱਚ ਸਕਦਾ ਹੈ .

ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਉੱਤੇ .  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਮਜਬੂਤ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਲੇਕਿਨ ਇਸਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਵੇਗੀ .  ਰਾਮਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਮਾਂ ਕਾਲੇ ਪੈਸਾ ਨੂੰ ਆਰਥਕ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਏਕ ਰਨ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ .  ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਵੇ ਉਸਨੂੰ ਮ੍ਰਤਿਉਦੰਡ ਵਰਗੀ ਕੜੀ ਸੱਜਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ .

ਉਥੇ ਹੀ ਸਿਵਲ ਸੋਸਾਇਟੀ  ਦੇ ਦੂੱਜੇ ਸਮੂਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਰੁਣਾ ਰਾਏ  ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਮਜਦੂਰ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਨੇਸ਼ਨਲ ਕੈਂਪੇਨ ਫਾਰ ਪੀਪੁਲਸ ਰਾਇਟ ਟੂ ਇੰਫਾਰਮੇਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਏ ਕੁੱਝ ਵੱਖ ਹੈ .  ਵਿਅਕਤੀ ਲੋਕਪਾਲ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ   ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇਸਦਾ ਸਰੂਪ ,  ਇਸਮੇਂ ਨਿਆਯਾਧੀਸ਼ੋਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ .  ਇਹ ਲੋਕ ਅੱਨਾ ਦੀ ਟੀਮ  ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਧੇਯਕ ਉੱਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਰਹੇ ਹਨ .  ਇਸਤੋਂ ਇਹ ਅਰਥ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ – ਨਿਰੋਧੀ ਵਿਧੇਯਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਲਗ ਰਾਏ  ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਖੇਮਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ .  ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਇੱਕ ਪੱਖ ਹੈ .  ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਅੱਨਾ ਦੀ ਟੀਮ  ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਇਹ ਕਨੂੰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ .  ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅੱਨਾ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਮੱਤਭੇਦ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਲੋਕਪਾਲ  ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੈ .  ਇਸ ਮਸਲੇ ਉੱਤੇ ਪਿੱਛਲੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ .  ਉਥੇ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ – ਨਿਰੋਧੀ ਕਨੂੰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ  ਦੇ ਮਸਲੇ ਉੱਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਸਦੀ ਸਤਰ ਬੁਲਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ .

 ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਕਪਾ  ਦੇ ਨੇਤਾ ਵ੍ਰੰਦਾ ਕਰਾਤ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਕੋਲ ਕਈ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਹਨ .  ਮਸਲਨ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਕੀ ਰੁਖ਼ ਅਪਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ?  ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦੋਸ਼  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਵਾਜ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ ?  ਹਾਲ  ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਘੋਟਾਲਿਆਂ  ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੀ ਹਰਸ਼ਦ ਮਹਿਤਾ  ਵਰਗੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ ?  ਕੀ ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਗਾਡਫਾਦਰ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੇਲ ਕਰਕੇ ਹਜਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੂਨਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ?

ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨਵੇਂ ਕਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲ ਪਾਵੇਗਾ .  ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੰਭੀਰ  ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੁਧਾਰ ਸਾਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹਨ ?  ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਕਿਲ੍ਹੇਦਾਰ ਸ਼ੰਕਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ,  ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਰੋਗ ਲਈ ਏਲੋਪੈਥਿਕ ਇਲਾਜ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ .  ਉਹ ਰੋਗ  ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਚੀਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖ਼ਰਾਬ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਗਵਰਨੈਂਸ ਦੀ ਲਚਰ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ .

 ਸ਼ੰਕਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਆਰਥਕ ਜਿੰਦਗੀ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ .  ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ,  ਟਰੱਸਟ ,  ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਜਾਂ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਖੁਲਵਾਉਂਦੇ ਹਨ .  ਸਵਿਸ ਬੈਂਕ ਪਿਛਲੇ 800 ਸਾਲ ਤੋਂ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ .  ਉਹ ਸੌਖ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਗੇ .  ਉਦਾਹਰਣ  ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ,  ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ   ਦੇ ਬੇਟੇ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ  ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ .  ਸ਼ੰਕਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ,  ਬੇਸ਼ੱਕ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਇੱਕ ਆਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ .  ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ  ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ .

 ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ,  ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਠੰਡੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਬਧਤਾ  ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉੱਥੇ  ਦੇ ਬੈਂਕ ਤੁਹਾਡੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਆਕਰੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ .  ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੱਥ  ਮੰਗਣਗੇ .  ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਲੋਕ ਉਂਜ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ ਜਿਸਦੇ ਜਰਿਏ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇ ਕਿ ਕਿਸਦਾ ਪੈਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੈ .  ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਣਾ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ  ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ .  ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਕੁੱਝ ਤਰੱਕੀ ਤਾਂ ਹੋਈ ਹੈ .  ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਵੱਧਦੇ ਆਕਰੋਸ਼ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ 2ਜੀ ਸਪੇਕਟਰਮ ਆਵੰਟਨ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਰਮੁਕ  ਦੇ ਏ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਕਨਿਮੋਝੀ ਸਮੇਤ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਧਾਂਦਲੀ  ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਸ਼ ਕਲਮਾੜੀ ਜੇਲ੍ਹ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ .  ਇਸ ਕੜੀ ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਨਾਮ ਪੂਰਵ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ  ਦਿਆਲੂ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੈ .  ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਮਲਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਟਿਕ ਪਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ  ਦੇ ਕੋਲ ਠੋਸ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੋਣ ਜੋ ਪੈਸੇ  ਦੇ ਲੈਣ ਦੇਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦੇਣ .

ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਵਰਗੇ ਕਰ ਮਾਮਲਿਆਂ  ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ  ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕ ਸਿਵਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ .  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਮੁਤਾਬਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਨੂੰਨ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ .  ਜ਼ਰੂਰਤ ਸਾਫ਼ – ਸੁਥਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਹੈ .  ਲੇਕਿਨ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਿਹ ਲਈ ਤਿਆਰ ਬੈਠਾ ਮੱਧਵਰਗ ਇਹ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ .  ਇਹ ਵਰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਨਾ ਹਜਾਰੇ  ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤ ਤੇ ਬੈਠਾ ,  ਫਿਰ ਇਸਨੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅੱਨਾ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਨਾਲ ਬੈਠਣਗੇ .  ਇਸ ਵਰਗ ਨੇ ਬੜੇ ਖਤਰਨਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸਪਾਸ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧਦੇ ,  ਬਿਖਰਦੇ ਅਤੇ ਸਿਮਟਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ .  ਭੂਮੰਡਲੀਕਰਨ  ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਲੀ – ਵਧੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਰਵਾਰਿਕ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ .  ਇਹੀ ਵਰਗ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ .  ਇਹ ਵਰਗ ਇਹ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਚੀਜਾਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ  ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਰੋਗ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਵੇ ਉਸਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤੁਰਤ ਸਮਾਧਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ .  ਸ਼ੰਕਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਤਰਫ ਤਾਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਖਾਵਾ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਖਬਾਰਾਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਪੇਜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੌਦੇ ਤਲਾਸ਼ਣਗੇ ,  ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਹ ਸੰਪਤੀਆਂ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਹ ਕੁੱਝ ਰਕਮ ਬਲੈਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੁਕਾ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ .  ਜੇਕਰ ਭਰਸ਼ਟਾਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇਣਾ ਹੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ,  ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨਤਾਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਏਜੰਟ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਮਾਲਿਕ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਉੱਤੇ ਚੜਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ .

ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ 1 , 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ  ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਉਠ ਰਹੇ ਹਨ .  ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸਮਰਥਕ ਨਹੀਂ ਹਨ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਲਈ ਠੀਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ .  ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਾਊ ਅਤੇ ਖਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ  ਦੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਭਿਆਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ .  ਅੱਨਾ ਹਜਾਰੇ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ  ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੇ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਕੜ ਅਤੇ ਅਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ,  ਸੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਬੈਠੇ – ਬਿਠਾਏ ਇੱਕ ਮੁੱਦਾ ਥਮਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ .  1991 ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੱਧਵਰਗ  ਦੇ ਆਕਰੋਸ਼ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ  ਮੰਡਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿਆ ਸੀ .

ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਵਾਂ ਮੱਧਵਰਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਰਸਤੇ ਹਨ .  ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ  ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ .  ਲੇਕਿਨ ਜੇਕਰ ਉਹ ਚਰਣਬੱਧ ਬਦਲਾਉ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਸਮਾਧਾਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਕੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ  ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇਗਾ .  ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਜੋਧਾ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਕਦੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ,  ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ ਅਜਾਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ .  ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸੰਗਤੀ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਇਲਾਜ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ – ਸੁਥਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੈ ,  ਨਾ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨਾ .

ਸ੍ਰੋਤ:-ਤਹਿਲਕਾ ਹਿੰਦੀ

Posted in ਅਨੁਵਾਦ انوڈ, ਜਮਹੂਰੀਅਤ جمہوریت, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰمنوخّی ادھیکار, ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ | Leave a comment

ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਮੌਤ-ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਦੀ ਭੱਦੀ ਮਿਸਾਲ

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਵਾਮੀ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਵਰਤ ,  ਜੋ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ।  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਤੁੜਵਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਝੋਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ .  .  .  ।  ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਖਨਨ ਮਾਫੀਆ ਦੇ ਚੰਗੁਲ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਵਰਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁੱਧ ਵੀ ਨਾ ਰਹੀ ,  ਜਿਸਨੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ  ਦੇ ਦਿੱਤੀ ।

ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਮਾਤ੍ਰਸਦਨ  ਦੇ ਸੰਤ ਸਵਾਮੀ  ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਦੀ ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ  ਦੇ ਹਿਮਾਲਾਇਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ।  ਉਸੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਸਵਾਮੀ  ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।  ( ਮਾਤ੍ਰਸਦਨ ਉਹੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰਿਆਵਰਣਵਿਦ ਜੀਡੀ ਅੱਗਰਵਾਲ  ਨੇ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਬਣ ਰਹੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੰਦੋਲਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਗੰਗੋਤਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰੀਯੋਜਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ).

ਇੱਕ ਨੇ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਨੇ ਮੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ ।  ਇੱਕ ਦਾ ਵਰਤ ਤੁੜਵਾਉਣ ਲਈ ਉਤਰਾਖੰਡ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੱਡੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੁੱਧ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲਈ ।  ਇਸ ਅਨਦੇਖੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਵਾਮੀ  ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ।

34 ਸਾਲ  ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ 19 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਵਰਤ ਉਤੇ ਸਨ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਸਾਰੇ ਸਟੋਨ ਕਰੈਸ਼ਰ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ।  12 ਵਿੱਚੋਂ 11 ਕਰੇਸ਼ਰ ਤਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ,  ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਹਿਮਾਲਿਅਨ ਕਰੇਸ਼ਰ ਅਜੇ ਵੀ ਚਾਲੂ ਸੀ ।  ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਇਸ  ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹਰਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਤੇ ਸਨ ।

ਹਰਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਦੀ ਹਾਲਤ ਗੰਭੀਰ  ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਨ – ਫਾਨਨ ਵਿੱਚ ਦੇਹਰਾਦੂਨ  ਦੇ ਹਿਮਾਲਇਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । 2 ਮਈ ਨੂੰ ਉਹ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ।

ਉੱਤਰਾਂਚਲ  ਦੇ ਸੀ ਐਮ ਰਮੇਸ਼ ਪੋਖਰਿਆਲ ਨਿਸ਼ੰਕ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਵਰਤ ਤੁੜਵਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਲੇਕਿਨ ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਦਾ ਹਾਲਚਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਵੀ ਮੁਨਾਸਿਬ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ।  ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ  ਵੀ ਨਿਗਮਾਨੰਦ  ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ।

 

 

ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 15 ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮਾਤ੍ਰਸਦਨ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਲੈਂਡ- ਮਾਫੀਆ ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਨੂੰ ਜਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਨੇ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ .

ਸਦਨ  ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਵਾਮੀ  ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਸੰਵੇਦਨਹੀਣਤਾ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੀ ਬੀ ਆਈ ਤੋਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ .

ਹਰਦੁਆਰ ਸਿਟੀਜਨ ਕਾਉਂਸਿਲ  ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਜੈ ਵਰਮਾ  ਨੇ ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਉਤਰਾਖੰਡ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ .

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ,  “ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੈ ,  ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ  ਉੱਤੇ ਗ਼ੌਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ  ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੱਤ  ਲੈਂਡ ਮਾਫੀਆ  ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਦੋਹਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ . ”

ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅੰਦੋਲਨ ਹੋਏ ਹਨ

ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਗੰਗਾ  ਦੇ ਦੋਹਨ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ .  ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤ 72 ਦਿਨ ਅਤੇ 115 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚਲਿਆ ਸੀ .

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ,  ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਚੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ .

ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ  ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ,  ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ੍ਵਯਮਸੇਵਕ ਸੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾਚਾਰਿਆ ਵੀ ਨਿਗਮਾਨੰਦ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਜ ਦੀ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੋਂ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀ ਮਿਲ ਸਕੀ .

ਭਾਜਪਾ  ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਛੇੜ ਰੱਖੀ ਹੈ .

ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਉਮਾ ਭਾਰਤੀ  ਵੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹਰਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਕੁੱਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਵਰਤ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ . ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੀਜੇਪੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦਿੱਲੀ ਚੱਲੀ ਗਈ

ਸ੍ਰੋਤ-ਹਿੰਦੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਬੀ ਬੀ ਸੀ
Posted in ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਮਨੁੱਖ, ਵਾਰਤਕ وارتک, ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ | Leave a comment

ਕਿਉਂ ਨਿਕਲੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਹਵਾ – ਸੰਦੀਪ ਪਾਂਡੇ

ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ  ਤੋਂ ਜਬਰਨ ਹਟਾਇਆ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ .  ਸਾਰੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਗਲਤ ਹੋਇਆ .  ਖਾਸਕਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਿਆ .  ਪਰ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਸ ਤੇ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ .

ਬਾਬਾ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੁੱਦਾ ਚੁੱਕਿਆ  .  ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਹੱਲ ਢੂੰਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ  .  ਗੱਲਬਾਤ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬਲ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ .  ਇਹ ਕੋਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ .  ਮੇਧਾ ਪਾਟਕਰ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਇਸਤੋਂ ਵੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤ  ਦੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ .  ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠ-ਜੋੜ ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਵਰਤ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੱਕ ਆਏ ਸਨ .

 

ਮੇਧਾ ਪਾਟਕਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼  ਦੇ ਕਈ ਸਾਮਾਜਕ – ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਰਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੇ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਹਿਸ਼ਤ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਝਲਿਆ ਹੈ .  ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜਨਤਾ ਦਾ ਇਸ ਕਦਰ ਦਮਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇਸ਼  ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਹਿੰਸਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ .  ਲੋਕ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਸਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਝਲਦੇ ਹਨ .  ਉਸ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਤਾਂ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਝਲਣਾ ਪਿਆ .  ਰਾਮਦੇਵ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਤੋਂ ਕੁੱਦ ਗਏ .  ਫਿਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ  ਦੇ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ  ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ .  ਪਰ ਫੜੇ ਗਏ .  ਰਾਮਦੇਵ ਜੇਕਰ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਸਾਹਸ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਿਮਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ .

 

ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬੇ ਦੇ ਨਾਲ 4 ਅਤੇ 5 ਜੂਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ .  ਉਸਦੀ ਜਿੰਨੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਉਹ ਘੱਟ ਹੈ .  ਦਿਗਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਬਾਬਾ ਆਜਾਦ ਹੈ ਵਰਨਾ ਸਲਾਖਾਂ  ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੁੰਦਾ .  ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬਾਬਾ ਦਾ ਵਰਤ 4 – 5 ਦਿਨ ਚੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਹਜਾਰੇ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਜਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ .  ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਡਰ ਗਈ .  ਪਰ ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ .

 

ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ ਹਜਾਰੇ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਹੋਇਆ .  ਅੰਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਲਈ ਤਿਆਗ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ .  ਜੇਕਰ ਅੰਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ .  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ .  ਰਾਲੇਗਣ ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ  ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਾਲਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ .  ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ 82 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 32 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਵੀ ਕੀਤੇ .

 

ਅੰਨਾ ਹਜਾਰੇ  ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਖਰਚ ਹੋਏ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਖਰਚ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ .  ਬਿਨਾਂ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ  ਦੇ ਇੰਨਾ ਪੈਸਾ ਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ .  ਅਜਿਹੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ  ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਰੇਕ ਪਹਿਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟੀਕਰਨ ਹੋ ਗਿਆ .  ਇਸ ਲਈ ਅੰਨਾ ਹਜਾਰੇ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦੋਨਾਂ  ਦੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮੱਧ ਵਰਗ ਆਇਆ .  ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਨਾ ਤਾਂ ਆਇਆ ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ .  ਇਹ ਵਰਗ ਤਾਂ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਦੋ ਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ .  ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਬਾਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜਰੀ ਦਰਜ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਫੁਰਸਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ .

ਅੰਨਾ  ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਵਿਗਾੜ ਨੂੰ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ .  ਯੋਗ ਸਿੱਖਣ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਝੋਕ ਦਿੱਤਾ .  ਵਰਨਾ ਪੰਜਾਹ ਹਜਾਰ ਦੀ ਭੀੜ  ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ  ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਸੀ .  ਲੇਕਿਨ ਨਾ ਤਾਂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਕੋਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸਮਰਥਕਾਂ  ਦੇ ਕੋਲ .  ਰੰਗ ਮੰਚ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਨੇ ਕਸਮ ਖਿਲਵਾਈ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬਾ ਗਿਰਫਤਾਰ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਵਰਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ .  ਪਰ ਵਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦੂਰ ਉੱਥੇ ਤਾਂ ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ .  ਬਾਬਾ ਤਾਂ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ .

 

ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਬਾ ਨੇ ਇਹ ਕੱਚਿਆਈ ਵਿਖਾਈ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ .  ਘੱਟ  ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸਬਕ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ .  ਅਰਵਿੰਦ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭੂਸ਼ਣ ਸਵਾਮੀ ਅਗਨੀਵੇਸ਼ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ  ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ .  ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਅਤੇ ਸੁਬੋਧ ਕਾਂਤ ਸਹਾਏ ਨੇ ਬਾਬਾ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਣ  ਦੇ ਬਦਲੇ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇਣ .  ਬਾਬੇ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਲਿਖਤੀ  ਦੇ ਦਿੱਤਾ .  ਪਰ ਬਾਹਰ ਆਕੇ ਬਾਬਾ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪਲਟ ਗਏ .  ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਹ ਇਤਹਾਸ ਹੈ .

 

ਬਾਬਾ ਨੇ ਜੋ ਮੰਗਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਸਨ .  ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਬਾਬਾ ਚਾਹ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ .  ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜਾ ਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ .  ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਂਸੀ ਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀਹੈ .  ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ .  ਕਾਸ਼ ਬਾਬਾ ਨੇ ਦੋ – ਚਾਰ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ .

 

ਬਾਬਾ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਲਕੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆ .  ਅਜੇ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿਲ ਬਣਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅੰਦੋਲਨ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ .  ਕੀ ਜਲਦੀ ਸੀ ਹੁਣ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿਲ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਨਾ ਹਜਾਰੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਬਾਬੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਜ਼ੁਲਮ  ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬਿਲ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਬੈਠਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮਦਦ  ਦੇ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗੀ ਤਾਂ ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਗਿਆ .

 

ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਕੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ .  ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਸੀ ਉਸਦੀ ਹਵਾ ਫਿਲਹਾਲ ਤਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੈ .

Posted in ਅਨੁਵਾਦ انوڈ, ਜਮਹੂਰੀਅਤ جمہوریت, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰمنوخّی ادھیکار | Leave a comment